Kategoria: Sztuka

ks. Stanislaw Groń SJ - 7 czerwca 2018

Bazylika Serca Jezusa w Krakowie

Wybitne dzieło architektury młodopolskiej i sztuki sakralnej XX stulecia – jezuicki kościół pod wezwaniem Najświętszego Serca Jezusa w Krakowie został zbudowany w latach 1909-1912 r. według projektu Franciszka Mączyńskiego (1874-1947).

Prace wykończeniowo-wyposażeniowe trwały długo z powodu I wojny światowej i przeciągnęły się do konsekracji (29 V 1921 r. ), dokonanej przez ks. bpa sufragana krakowskiego Anatola Nowaka, i były jeszcze kontynuowane aż do roku 1933. Świątynia ta miała jednoczyć Polaków żyjących wówczas pod zaborami i rozproszonych po świecie. Kult Serca Jezusa szerzony w naszym Narodzie miał pomóc w procesie dojrzewania wiary przez pogłębienie osobistej więzi z Bogiem i przez zawierzenie Jemu swego życia. Na konsekrację nie mógł przyjechać generał zakonu ks. Włodzimierz Ledóchowski, ale w liście do prowincjała ks. Stanisława Sopucha SJ wyraził swą radość i napisał: w tak wielką świątynię zmienia się kapliczka Serca Jezusowego na Wesołej (…) w chwili, gdy zmartwychwstała Polska do dawnej powraca świetności.

Czytaj więcej

ks. Stanislaw Groń SJ - 5 stycznia 2017

Szopka autorstwa Karola Muszkieta w Bazylice Jezuitów w Krakowie

Słowa kluczowe:

Szopka w Bazylice NSPJ (fragment)Karol Muszkiet (ur. 1904 w Sokalu,  zm. 1993 w Krakowie)

Rzeźbiarz, konserwator i historyk sztuk. Studia rzeźbiarskie rozpoczął pod kierunkiem Xawerego Dunikowskiego i Konstantego Laszczki. Edukację artystyczną kontynuował w rzymskiej Accademia delle Belle Arti. Wszechstronnie przygotowany artysta, zajmował się zarówno twórczością własną, jak i działalnością konserwatorską. W okresie międzywojennym wykonał szereg prac konserwatorsko-dekoracyjnych, m.in. rozety stropu sali Senatorskiej na Wawelu, projekty „głów wawelskich” oraz prace związane z architekturą. W czasie okupacji wskutek wysiedlenia przez Niemców z Wawelu, gdzie mieszkał od 1936, stracił prawie cały przedwojenny dorobek artystyczny. W 1940 roku wraz z prof. Jareckim interweniował w niemieckim zarządzie Wawelu w sprawie uratowania i przewiezienia z Wawelu rzeźb Xawerego Dunikowskiego, po jego aresztowaniu przez Niemców. Po wojnie, głównie w latach sześćdziesiątych, był także autorem ważnych realizacji konserwatorskich.

Czytaj więcej

ks. Stanislaw Groń SJ - 19 listopada 2016

Wystawa Maria Mater Misericordiae – prezent dla Krakowa

Jestem przekonany, że jest to spełnienie marzeń papieża Polaka, który w liście do artystów w 1999 roku napisał: „Aby głosić orędzie, które powierzył mu Chrystus, Kościół potrzebuje sztuki. Musi bowiem sprawiać, aby rzeczywistość duchowa, niewidzialna, Boża, stawała się postrzegalna, a nawet w miarę możliwości pociągająca. Otóż sztuka odznacza się sobie tylko właściwą zdolnością ujmowania wybranego aspektu tego orędzia, przekładania go na język barw, kształtów, które wspomagają intuicję człowieka patrzącego. Kościół potrzebuje zwłaszcza tych, którzy umieją zrealizować to wszystko na płaszczyźnie sztuk plastycznych, wykorzystując niezliczone możliwości obrazów oraz ich znaczeń symbolicznych”. Mam wielką nadzieję, że wielu, którzy w Muzeum Narodowym w Krakowie spojrzą na miłosierne oblicze Maryi – wyjdą z tego miejsca wzbogaceni duchowo.

Stanisław Kardynał Dziwisz

Czytaj więcej

ks. Stanislaw Groń SJ - 5 listopada 2016

Panorama fryzu mozaikowego

Panorama fryzu mozaikowego, znajdującego się w górnej części prezbiterium Bazyliki Najświętszego Serca Pana Jezusa w Krakowie. Autorem fryzu jest Piotr Stachiewicz.

Czytaj więcej

ks. Stanislaw Groń SJ - 27 listopada 2015

Równi w obliczu śmierci

W średniowieczu poczucie obecności śmierci wszechogarniającej człowieka wraz z przeniesieniem obrzędów świata żywych do świata zmarłych ukształtowały temat ikonograficzny Tańca śmierci. Rozwijał się on w późniejszych wiekach. Połączono bowiem elementy wiary chrześcijańskiej z makabreską, przedstawieniem teatralnym i kaznodziejstwem. Był to temat przeznaczony dla szerokich mas, połączony z intencjami moralizatorskimi.

W sztuce zazwyczaj prezentowano dwa ujęcia śmierci: Triumf śmierci Taniec śmierci. Pierwsze podkreślało absurdalność umierania. Śmierć tratowała wozem i strzelając z łuku, zabijała tych, którzy się jej nie spodziewali, drwili z niej, a zostawiała przy życiu tych, którzy jej pragnęli – ułomnych, żebraków, trędowatych… Triumf śmierci rozpowszechnił się w sztuce w XIV w. pod wpływem epidemii dżumy, zwanej „czarną śmiercią”, która od 1347 r. ogarnęła Europę, szerząc straszliwe spustoszenie. Śmierć zaskakiwała, zadziwiała, objawiała się nagle, bez uprzedzenia. Drugie najbardziej powszechne ikonograficzne ujęcie śmierci stanowił Taniec śmierci (dance macabre), ukształtowany w XV w. Jest on jakby przeciwieństwem przedstawienia Triumfu śmierci, która nie zaskakuje ludzi, choć dotyka wszystkie stany i zawody.

Czytaj więcej

ks. Stanislaw Groń SJ - 12 listopada 2014

Święty Alfons Rodriguez – człowiek na furcie, patron braci zakonnych

W małej apsydzie nawy północnej świątyni, w pobliżu transeptu znajduje się ołtarz dedykowany św. Alfonsowi Rodriguezowi (1531-1617), zamożnemu kupcowi hiszpańskiemu, który po śmierci żony i dwójki dzieci, mając już 40 lat, wstąpił do jezuitów i został bratem zakonnym. Zasłynął z niezwykle oddanej pracy jako długoletni furtian w kolegium jezuickim w portowym mieście Palma na wyspie Majorce. Całe niemal swe zakonne życie spędził w tym jednym tylko miejscu. Jego dni, pozornie niczym się od siebie nie różniące, były jednak czasem łaski, którą dzielił się ze spotykanymi ludźmi. Jako skromny furtian stał się znanym mistykiem, wielkim czcicielem Rodzicielki Syna Bożego, gorliwym mężem modlitwy znanym z surowych umartwień. Mimo skromnej posługi, jaką pełnił w kolegium, wywarł wielki wpływ na studiującą w nim młodzież zakonną. Odznaczał się wielką dobrocią, uprzejmością i roztropnością. Był znany nie tylko na wyspie, ale również w całej Hiszpanii. Ten wielki entuzjasta modlitwy różańcowej i Godzinek do Najświętszej Maryi Panny obdarzony został niezwykłymi darami duchowymi i szybko stał się jednym z najbardziej znanych jezuickich świętych. Mimo rozpoczętych zaraz po jego śmieci starań o beatyfikację, błogosławionym został ogłoszony dopiero w 1825 roku. Kanonizował go papież Leon XIII w 1888 roku. Liturgiczne wspomnienie świętego obchodzi się w dniu jego śmierci, tj. 31 października.

Czytaj więcej

ks. Stanislaw Groń SJ - 12 listopada 2014

Św. Stanisław Kostka – gorliwy czciciel Eucharystii

W środkowej, małej apsydzie nawy południowej świątyni znajduje się ołtarz dedykowany patronowi Polski i patronowi młodzieży – św. Stanisławowi Kostce. Przyścienny ołtarz składa się z dwóch części: z mensy i nastawy. Nastawa ołtarza obejmuje ośmiofiguralną grupę aniołów, którzy otaczają Świętego. Ten jezuicki nowicjusz został ukazany z profilu, w postawie klęczącej w chwili, gdy anioł podaje mu Komunię świętą. Jego postać znajduje się w centrum kompozycji. Nastawa ołtarza, podobnie jak w przypadku pozostałych bocznych ołtarzy, jest dziełem Karola Hukana. Gipsowo-alabastrowy biały ołtarz doskonale kontrastuje ze stiukowymi ścianami, wzorowanymi na włoskich dekoracjach okresu renesansu. Podobnie jak w pozostałych apsydach także i sklepienie tej zdobi secesyjna polichromia z motywami roślinnymi, zaprojektowana przez Jana Bukowskiego, a wykonana przez Karola Orleckiego.

Czytaj więcej

ks. Stanislaw Groń SJ - 12 listopada 2014

Kompozycja ołtarzowa jezuickiej bazyliki w Krakowie: Maryja Panna Królowa Aniołów

W środkowej apsydzie nawy południowej świątyni znajduje się ołtarz dedykowany Królowej Anielskiej. Swą budową nawiązuje on do wykształconego w okresie baroku typu przyściennego i składa się z dwóch zasadniczych części: z mensy i nastawy. Nastawa obejmuje grupę ośmiu aniołów, którzy w postawach rozmodlenia i adoracji otaczają Maryję, ukazaną w królewskim majestacie. Jej postać stanowi centrum kompozycji ołtarzowej. Nastawa tego ołtarza, podobnie jak w przypadku pozostałych ołtarzy bocznych, jest dziełem . Przypomina ona, jeśli chodzi o układ kompozycyjny, ołtarz św. Józefa z Dzieciątkiem Jezus, znajdujący się dokładnie naprzeciw w północnej nawie bazyliki. Biały gipsowo-alabastrowy ołtarz doskonale kontrastuje ze stiukowymi ścianami koloru sieny. Stiukowe ściany świątyni są projektu architekta Franciszka Mączyńskiego. Również secesyjna polichromia roślinna sklepienia apsydy ze stylizowanym motywem krzyża, zaprojektowana przez Jana Bukowskiego w 1914 roku, a wykonana przez Karola Orleckiego, tworzy ciekawą kompozycję w zestawieniu z bielą ołtarza. Pastelowe kolory dwóch witraży według projektu Jerzego Skąpskiego z 1978 roku, znajdujące się obok ołtarza, wprowadzają ciekawy kontrast z barwami użytymi w dekoracji apsydy.

Czytaj więcej

ks. Stanislaw Groń SJ - 12 listopada 2014

Kompozycja ołtarza św. Ignacego Loyoli – patrona rekolekcji

W małej apsydzie nawy południowej świątyni, w pobliżu transeptu, znajduje się ołtarz dedykowany św. Ignacemu z Loyoli (1491-1556), założycielowi zakonu jezuitów, romantycznemu i walecznemu baskijskiemu rycerzowi, pokutnikowi oraz autorowi cenionej ascetycznej książeczki pt. Ćwiczenia duchowne. On to swoim duchowym synom nakazał służyć jedynie dla Bożej chwały. Święty ten został beatyfikowany przez papieża Pawła V w 1609 r., kanonizował go papież Grzegorz XIV w 1622 r., zaś patronem rekolekcji ogłosił go papież Pius XI w 1922 roku.

Czytaj więcej

ks. Stanislaw Groń SJ - 12 listopada 2014

Przebity bok Chrystusa

Mozaika przedstawiająca przebity bok Chrystusa została wykonana w październiku 1913 r. przez brata Wojciecha Pieczonkę SJ według projektu malarza Jana Bukowskiego. Znajduje się ona w tympanonie nad neoromańskim portalem Bazyliki Serca Jezusowego.

      Portal bazyliki jest wykonany z jasnego piaskowca. Ułożony z kamiennych bloków i po łuku półkoliście zamknięty. Odznacza się wyrazistym wyakcentowaniem głębi uskoków kamiennych i wykorzystaniem różnej wielkości kamiennej kostki. Portal oplata wyrzeźbiona w piaskowcu kamienna plecionka przedstawiająca dorodne kłosy zboża, polne kwiaty i winogrona. W jego dolnej części umieszczono wykute w kamieniu przez Henryka Kunzeka w latach 1911-12 i odznaczające się ciekawym liternictwem dwa wybrane teksty z Biblii. Są nimi fragment z proroctwa Izajasza: Wy zaś z weselem wodę czerpać będziecie ze zdrojów zbawienia (12,3) orazcytat z Listu do Hebrajczyków: Przybliżmy się z ufnością do tronu łaski, abyśmy otrzymali miłosierdzie i znaleźli łaskę dla uzyskania pomocy w stosownej chwili (4,16). Po obu stronach drzwi wejściowych do świątyni są wykute znaki rozpoznawcze kamieniarza oraz projektanta portalu tzw. gmerki: po lewej stronie – PC (Piotr Cekiera), a po prawej – MFR (Mączyński Franciszek). Nad portalem znajduje się ostrołukowa nisza z 1911 r., zamknięta dwuspadowym daszkiem wspartym na podwójnych kolumnach. W niszy nad konsolą stoi kamienny posąg Chrystusa, odkuty w piaskowcu przez Karola Hukana zgodnie z projektem Xawerego Dunikowskiego. Jest to monumentalna rzeźba, doskonale harmonizująca z architekturą świątyni. Stanowi ona największe dzieło religijne X. Dunikowskiego zrealizowane przed I wojną światową. Należy równocześnie do najwybitniejszych osiągnięć rzeźby polskiej z początku XX wieku. Kamienny Chrystus został uszkodzony w 1945 r., podczas wysadzenia kolejowego wiaduktu nad ul. Kopernika i eksplozji pociągu z amunicją. Uszkodzenie zostało naprawione w 1952 r. przez jednego z asystentów z katedry rzeźby krakowskiej ASP, poleconego przez X. Dunikowskiego. Pod konsolą widnieje kamienna rzeźba demona. Po bokach niszy widzimy dwie grupy adorujących Chrystusa odlane z ołowiu. Po prawej stronie stoi rodzina – mąż, żona, dziecko, po lewej stronie dwóch zakonników, z których starszy dzierży model kościoła, zaś młodszy trzyma akt fundacyjny bazyliki. Postacie te także zostały wykonane według projektu X. Dunikowskiego w latach 1910-1912 i odlane przez firmy F. Kopaczyńskiego (grupa lewa) i P. Seipa (grupa prawa). Rzeźby te ustawiono nad portalem w 1913 roku. Zostały one uszkodzone w 1945 r. i odnowione w 1996 roku.

Czytaj więcej