Słowo kluczowe: mozaika

ks. Stanislaw Groń SJ - 12 listopada 2014

Przebity bok Chrystusa

Mozaika przedstawiająca przebity bok Chrystusa została wykonana w październiku 1913 r. przez brata Wojciecha Pieczonkę SJ według projektu malarza Jana Bukowskiego. Znajduje się ona w tympanonie nad neoromańskim portalem Bazyliki Serca Jezusowego.

      Portal bazyliki jest wykonany z jasnego piaskowca. Ułożony z kamiennych bloków i po łuku półkoliście zamknięty. Odznacza się wyrazistym wyakcentowaniem głębi uskoków kamiennych i wykorzystaniem różnej wielkości kamiennej kostki. Portal oplata wyrzeźbiona w piaskowcu kamienna plecionka przedstawiająca dorodne kłosy zboża, polne kwiaty i winogrona. W jego dolnej części umieszczono wykute w kamieniu przez Henryka Kunzeka w latach 1911-12 i odznaczające się ciekawym liternictwem dwa wybrane teksty z Biblii. Są nimi fragment z proroctwa Izajasza: Wy zaś z weselem wodę czerpać będziecie ze zdrojów zbawienia (12,3) orazcytat z Listu do Hebrajczyków: Przybliżmy się z ufnością do tronu łaski, abyśmy otrzymali miłosierdzie i znaleźli łaskę dla uzyskania pomocy w stosownej chwili (4,16). Po obu stronach drzwi wejściowych do świątyni są wykute znaki rozpoznawcze kamieniarza oraz projektanta portalu tzw. gmerki: po lewej stronie – PC (Piotr Cekiera), a po prawej – MFR (Mączyński Franciszek). Nad portalem znajduje się ostrołukowa nisza z 1911 r., zamknięta dwuspadowym daszkiem wspartym na podwójnych kolumnach. W niszy nad konsolą stoi kamienny posąg Chrystusa, odkuty w piaskowcu przez Karola Hukana zgodnie z projektem Xawerego Dunikowskiego. Jest to monumentalna rzeźba, doskonale harmonizująca z architekturą świątyni. Stanowi ona największe dzieło religijne X. Dunikowskiego zrealizowane przed I wojną światową. Należy równocześnie do najwybitniejszych osiągnięć rzeźby polskiej z początku XX wieku. Kamienny Chrystus został uszkodzony w 1945 r., podczas wysadzenia kolejowego wiaduktu nad ul. Kopernika i eksplozji pociągu z amunicją. Uszkodzenie zostało naprawione w 1952 r. przez jednego z asystentów z katedry rzeźby krakowskiej ASP, poleconego przez X. Dunikowskiego. Pod konsolą widnieje kamienna rzeźba demona. Po bokach niszy widzimy dwie grupy adorujących Chrystusa odlane z ołowiu. Po prawej stronie stoi rodzina – mąż, żona, dziecko, po lewej stronie dwóch zakonników, z których starszy dzierży model kościoła, zaś młodszy trzyma akt fundacyjny bazyliki. Postacie te także zostały wykonane według projektu X. Dunikowskiego w latach 1910-1912 i odlane przez firmy F. Kopaczyńskiego (grupa lewa) i P. Seipa (grupa prawa). Rzeźby te ustawiono nad portalem w 1913 roku. Zostały one uszkodzone w 1945 r. i odnowione w 1996 roku.

Czytaj więcej

ks. Stanislaw Groń SJ - 12 listopada 2014

Kamyczkowa Madonna w zakrystii

Madonna z dzieciątkiemNa ścianie wschodniej w zakrystii, kilkadziesiąt centymetrów nad drzwiami prowadzącymi z korytarza jezuickiego kolegium do świątyni, jako supraporta, znajduje się mozaikowa Madonna z Dzieciątkiem, wykonana według własnego projektu brata Pieczonki około 1920 r. Jest to niewielka, w porównaniu z mozaikami świątynnymi, prostokątna pionowa płaszczyzna (81x50cm) ze stiukowymi ramami imitującymi marmur w kolorze różu i brązu. Cała kompozycja jest otoczona wzorami dekoratywnymi namalowanymi na ścianie, kształtem nawiązującymi do ludowych motywów wycinankowych, i stanowi element dobrze wkomponowany w polichromię zakrystii. Formy dekoracyjne są wielobarwne z wyraźną dominacją czerwieni oraz różnych odcieni błękitu.

Czytaj więcej


ks. Stanislaw Groń SJ - 12 listopada 2014

Herby miast polskich

herby miastMozaiki zdobią nie tylko wnętrze bazyliki, ale także dyskretnie upiększają niektóre elementy jej zewnętrznej architektury. Franciszek Mączyński tak pomyślał tę świątynię, aby pociągała zarówno swym wewnętrznym, jak i zewnętrznym pięknem. Dlatego nadał jej odpowiednio przetworzony, unikatowy, eklektyczny wygląd. Nie było to jednak ani naśladownictwo, ani imitacja, ani proste kopiowane. Zadbał o ciekawe wykończenie zewnętrznych elementów świątyni, w które wkomponował dyskretną dekorację mozaikową.

Czytaj więcej


ks. Stanislaw Groń SJ - 7 listopada 2014

Bóg Ojciec i Jednorodzony Syn

phoca thumb l bogisynW kaplicy Ducha Świętego – na ścianie północnej, na łuku apsydy ołtarzowej – znajduje się mozaika przedstawiająca Boga Ojca i Chrystusa. Zaprojektował ją brat zakonny, jezuita Jan Szczepański, a wykonał w roku 1932 brat Wojciech Pieczonka SJ. Ta mozaika oraz ołtarz Ducha Świętego, razem wzięte, przedstawiają Trzy Osoby Trójcy Świętej; dwie w sposób figuratywny, a trzecią w sposób symboliczny. Neobarokowy, stiukowy ołtarz wykonany został w latach 1920-21 według projektu Karola Hukana. Centrum ołtarza zajmuje złocono-srebrzysta Gloria z gołębicą symbolizującą Ducha Świętego, ukazaną w locie z szeroko rozpostartymi skrzydłami. Ołtarz z obu stron zamykają podwójne stiukowe kolumny imitujące lapis lazuli – niebieski kamień – z gzymsami, na których znajdują się putta – barokowe aniołki w postaci dzieci.

Czytaj więcej


ks. Stanislaw Groń SJ - 7 listopada 2014

Ręka Bożej Opatrzności

phoca thumb l rekabogaojcaW Kaplicy Ducha Świętego, na ścianie zachodniej, znajduje się wspaniała dwupoziomowa mozaika. W górnej części przedstawia ona symbol Boga Ojca – rękę wyłaniającą się z obłoków, adorowaną przez aniołów. W dolnej jej części ukazane zostały dwa jelenie u źródeł wód. Mozaikę zaprojektował w 1922 roku Jan Bukowski, a wykonał rok później jezuicki brat zakonny Wojciech Pieczonka.

      Płaszczyzna mozaikowa zbliżona jest kształtem do prostokątu zakończonego u góry lekkim łukiem. W górnej części widzimy prawą rękę- symbol Boga- w charakterystycznym geście liturgicznym. Poprzez specyficzne ułożenie palców dłoni podkreśla się działanie stwórcze i zbawcze Trójjedynego Boga. Od ręki wynurzającej się z obłoków rozchodzi się blask w postaci ośmiu szerokich promieni. Tak wyrażony symbolicznie Majestat Boga adoruje siedem duchów anielskich. Ich młodzieńcze twarze są skierowane ku niebu, a wzrok utkwiony jest na stwórczej ręce Boga. Ich głowy otaczają kuliste ciemnozłote aureole. Aniołowie mają piękne, szafirowe, szeroko rozpostarte skrzydła i są ułożeni w zwartym szyku, jakby zawieszeni pomiędzy niebem a ziemią. Nasuwa się pewne podobieństwo z aniołami znanymi z wizerunków malowanych przez Jana Matejkę. Jasność promieni otaczających Majestat Boga dociera do aniołów, lecz nie przenika poza nie. Widzimy co prawda bijące także od nich promienie, ale ich barwa jest niebieska. Promienie te są szerokie i im bliżej znajdują się ziemi nabierają barw tęczy. Niebo błyszczy złotem, obok którego pojawia się seledyn. Im bliżej ziemi, tym w chmurach pojawia się więcej czerwieni, granatu, różu, zieleni i szafiru.

Czytaj więcej

ks. Stanislaw Groń SJ - 7 listopada 2014

Łódź symbolem Kościoła Chrystusowego

phoca thumb l statekW Kaplicy Ducha Świętego, zwanej też kaplicą Królowej Serca Jezusowego od drewnianej polichromowanej figury Matki Bożej z Dzieciątkiem znajdującej się w niej, są trzy mozaiki. Pierwsza z nich usytuowana na łuku absydy ołtarzowej przedstawia Boga Ojca i Chrystusa z Krzyżem. Druga z mozaik, będąca symbolem Boga, wypełnia górną część zachodniej ściany kaplicy. Trzecia mozaika na ścianie wschodniej ukazuje Łódź Kościoła, miotaną falami w czasie burzy. Zaprojektował ją Jan Bukowski w 1922 r., a wykonał w 1928 r. brat zakonny Wojciech Pieczonka SJ. To ona będzie przedmiotem naszego szczegółowego opisu w tym artykule. Mozaiki wspomniane wyżej opiszemy w następnych artykułach.

Czytaj więcej


ks. Stanislaw Groń SJ - 7 listopada 2014

Święty Krzysztof

phoca thumb l swkrzysztofWchodząc do krakowskiej Bazyliki Serca Pana Jezusa od strony ul. Kopernika, zauważamy dużą mozaikę św. Krzysztofa. Znajduje się ona po prawej stronie w przedsionku świątyni (na ścianie wschodniej). Zaprojektował ją Leonard Stroynowski, a wykonał w 1931 roku jezuicki brat zakonny, Wojciech Pieczonka.

      Przedstawia ona korpulentnego mężczyznę, który przenosi przez rzekę Dzieciątko Jezus, trzymając Je na ramieniu. Niosącemu wyraźnie ciąży mały Jezus i dlatego wspiera się na grubym kiju. Motyw uginania się pod ciężarem Boskiego Dziecięcia zaczerpnięty został ze średniowiecznej Złotej legendy Jakuba de Voragine. Mówi ona, że mały Jezus dlatego jest taki ciężki, ponieważ dźwiga ciężar całego świata. Według tej urokliwej trzynastowiecznej legendy Krzysztof w duchu zadośćuczynienia za swoją służbę złu, po przeżyciu nawrócenia (gdy poznał naukę chrześcijańską i przyjął Chrzest od pewnego mnicha), zamieszkał nad rzeką Jordan. Przebywając tam, przenosił przez rzekę – na swoich potężnych ramionach – pielgrzymów udających się ze Wschodu do Ziemi Świętej. Legenda głosi, że Krzysztof pewnej nocy usłyszał głos Dziecka, proszącego o przeniesienie na drugi brzeg rzeki. Kiedy wziął Dziecię na ramiona, odczuł ogromny ciężar, który go przytłaczał do tego stopnia, że zdawało mu się, iż zapadnie się w ziemię. Zapytał więc: Kto ty jesteś, Dziecię? I otrzymał wówczas odpowiedź: Jam jest Jezus, twój Zbawiciel. Dźwigając Mnie, dźwigasz cały świat. Według tego opowiadania, Jezus miał mu wtedy też przepowiedzieć rychłą śmierć męczeńską.

Czytaj więcej


ks. Stanislaw Groń SJ - 7 listopada 2014

Serce Jezusa włócznią przebite

phoca thumb l przebicieW kruchcie pod chórem bazyliki na północnej ścianie znajduje się mozaika zatytułowana: Przebicie boku Chrystusa. Zaprojektował ją Leonard Stroynowski, a wykonał w 1931 r. brat zakonny, jezuita, Wojciech Pieczonka.

      Mozaika ma kształt półkola zakończonego łukiem (rodzaj tympanonu), okolonego inskrypcją zaczerpniętą z Ewangelii św. Jana: Jeden z żołnierzów włócznią otworzył bok Jego, a natychmiast wyszła krew i woda XIX. 34., w tłumaczeniu ks. Jakuba Wujka. Przedstawia ona scenę, w której rzymski żołnierz przebija włócznią bok umarłemu na krzyżu Jezusowi. Ten szczególny moment oznacza narodziny Kościoła i jego sakramentów: Chrztu i Eucharystii. Dynamiczną scenerię mozaiki tworzy pięć postaci: Jezus przybity do krzyża, Maria Magdalena obejmująca i całująca krzyż, Umiłowany uczeń wpatrzony w krzyż, boleściwa Maryja – Matka Jezusa oraz żołnierz na koniu trzymający długą włócznię. Tło mozaiki jest złote, a drugi plan kompozycji ma charakter symboliczno-realistyczny. Obok monumentów nekropolii jerozolimskiej widnieją strome górskie szczyty, przypominające górę Synaj, na której Izraelici otrzymali Prawo i zawarli z Bogiem przymierze. Nad całością dominuje duży drewniany krzyż, na którym zawisnął Zbawiciel świata.

Czytaj więcej


ks. Stanislaw Groń SJ - 7 listopada 2014

Przesłanie teologiczne

phoca thumb l koncha3Tym artykułem kończymy omówienie wystroju konchy ołtarzowej w Bazylice Serca Jezusa. Przedstawiliśmy już program ikonograficzny 12 mozaik, stanowiących centralną oś kompozycji oraz zaprezentowaliśmy 16 mozaik, znajdujących się po prawej stronie wnętrza konchy. Teraz przedstawimy 16 mozaik, znajdujących się po lewej stronie (patrząc od strony widza). Ich opis zaczynamy od najwyższej położonego kasetonu i kontynuujemy go, schodząc promieniście w dół.

      Pierwsza z mozaik przedstawia Serce. Symbolizuje ono zbawczą ofiarę Jezusa oraz odwieczną miłość Boga do ludzi, zogniskowaną w Sercu Zbawiciela. Znajduje się ono na przecięciu ciemnego krzyża, wkomponowanego w złote tło. Serce w kolorze szkarłatnym okolone jest zieloną cierniową koroną. Nie nosi śladu przebicia włócznią, lecz zostało ukazane w chwale. Rozchodzą się od niego liczne białe promienie, symbole łask ofiarowanych światu. W dolnej części tej mozaiki widnieje pięć białych gwiazd. Być może symbolizują one pięć ran umęczonego Chrystusa w wizji Jego chwały.

Czytaj więcej


ks. Stanislaw Groń SJ - 7 listopada 2014

Kasetony w Bazylice Serca Jezusa

konchaW poprzednim artykule zajmowaliśmy się 12 mozaikami w dekoracji konchy, stanowiącymi oś jej kompozycji. Teraz omówimy 16 kasetonów, znajdujących się po prawej stronie i ułożonych w czterech rzędach. Opis każdego z nich zaczynamy od najwyższego pola i kontynuujemy go, schodząc w dół.

      Pierwsza z mozaik przedstawia Klucze. Symbol ten wskazuje na Chrystusa i na Kościół oraz jego władzę sięgającą Królestwa niebieskiego. Chrystus otwiera więzienia spętanym nędzą grzechu i On posiada klucze do życia, śmierci i otchłani (Ap 1,17). Zbawiciel mocą swej męki i zmartwychwstania otwiera bramy swego Królestwa. Jezus przekazał Piotrowi i jego następcom władzę kluczy – zarządzanie skarbami zbawienia. Na złotym tle mozaiki widzimy ciemny krzyż, na którego przecięciu widnieją dwa duże klucze. Ich pióra mają piękny kształt z charakterystycznie zaznaczonymi dużymi zębami, mającymi wcięcia w formie krzyża. Oczka kluczy są finezyjnie ukształtowane.

Czytaj więcej